فصل [ علمى كه مقصود از آن عمل است ] و امّا علمى كه مقصود از آن عمل است تا « 1 » عمل به آن علم وسيلهء علم مقصود لِذاته شود بر دو قسم است : يكى علم اخلاق و ديگرى علم شرايع و احكام . و علم اخلاق عبارت است از علم به احوال قلب از خصلتهاى پسنديده و نا « 2 » پسنديدهء آن . امّا خصلتهاى پسنديده مثل صبر و شكر و ترس خدا و امّيد به آن و تسليم و رضا و زهد و تقوا و قناعت و سخاوت و عفو و احسان و حسن ظنّ به مردمان و حسن معاشرت با ايشان و اداى امانت و صدق و اخلاص و دانستن قدر نعمتهاى خداى عزّ وجلّ بر بندگان در همهء حالات . و بدان كه معرفت به حقيقت احوالات مذكوره و حدّ آنها و اسبابى كه به آنها كسب احوالات بشود و ثمرهء آنها و علاماتى كه دلالت بر آنها كند و علاج تقويت آنچه از اين خصال ضعيف باشد همگى داخلِ علم آخرت است . و امّا خصلتهاى ناپسنديدهء قلب مانند ترسِ پريشانى و ناراضى بودن به تقديرات الهى و بدخواهِ مسلمانان بودن و كينه و حسد و اظهار خلاف آنچه در دل باشد و طلب علوّ بر مردمان و محبّت به مدحهاى ناشايست و محبّت [ m . a 6 ] به طول عمر از براى تمتّع از دنيا برداشتن و كبر و ريا و غضب و از حقّ ننگ داشتن و دشمنى نمودن به ظاهر و به باطن و طمع و بخل و رغبت در دنيا و خود را از همه بلندمرتبه‌تر و شريف‌تر شمردن و زيادتىِ نشاط و سركش شدن به وفور نعمتها و تعظيم اغنيا از راه مال و خوارى به فقرا و فخر كردن و به خود باليدن و به چيزهاى نفيس رغبت و مباهات نمودن و ميل از حقّ كردن و اهتمام ورزيدن در كارهاى بىفايده و خواهش به

--> ( 1 ) . تا / a يا . ( 2 ) . s m - پسنديده و نا .